Wat  doet een vertaler, tekstschrijver of corrector eigenlijk?

Als je erover denkt om iemand in te schakelen die jou op tekstgebied kan ondersteunen, is het handig om te weten wat er te koop is. Zodat je kunt bepalen wat je wil uitbesteden en wat je liever zelf doet. 

(Read this page in English.)

Een kijkje in de machinekamer van de taal 

Woorden kunnen veel impact hebben. Met de juiste woorden kun je veel bereiken bij je lezers. Je kunt ze overtuigen en tot actie aanzetten, iets nieuws leren, aan het lachen maken of ontroeren. Een goede tekst doet meestal een aantal van die dingen tegelijk. Je kunt een tekst zien als een mechaniek van woorden, waarmee je iets teweegbrengt bij je publiek. En hoe beter dat mechaniek in elkaar zit, hoe groter de kans is dat je tekst werkt zoals jij het bedoeld hebt.

Iedereen kan zo’n mechaniek van woorden bouwen, maar niet iedereen is er even goed in. Want er komt meer bij kijken dan je denkt. Voordat je kunt gaan schrijven, moet je over allerlei dingen nadenken. Wat wil je bereiken met je tekst? Welke doelgroep heb je? Welke informatie wil je overdragen en wat verwacht de lezer? Pas wanneer je dat op een rijtje hebt, kun je aan de slag. En dan begint het echte werk: de tekst indelen, alinea’s die elkaar logisch opvolgen en, oh ja, ook wel fijn als spelling en grammatica kloppen.

Misschien ben je iemand die goed overweg kan met taal, maar schakel je voor de puntjes op de i toch graag een professional in. Of besteed je je tijd liever aan andere dingen en kies je ervoor alles op tekstgebied volledig uit te besteden. In beide gevallen – en alles ertussen in – ben je hier aan het goede adres. Want je kunt niet alleen een beroep op mij doen voor het corrigeren en redigeren, schrijven en herschrijven van teksten, maar ook voor het vertalen ervan. Wel zo handig, want soms weet je van tevoren niet precies wat je nodig hebt.

Hoe ik te werk ga bij het vertalen, schrijven of verbeteren van een tekst – en wat eigenlijk het verschil is tussen redigeren en corrigeren – kun je hieronder lezen. Altijd is het doel: een goed functionerende tekst creëren, een doordacht ontworpen mechaniek van taal, zorgvuldig afgestemd op de wensen en behoeften van de klant.

Corrigeren, redigeren en herschrijven van teksten

De juiste spelling van een woord is eenvoudig te checken met de online-versie van het Groene Boekje. Maar bij de correctie van een tekst let ik ook op allerlei andere zaken. Denk aan: kromme zinnen rechtbreien, grammaticale fouten opsporen en komma’s, punten en andere leestekens op de juiste plek zetten. Als een tekst al helemaal klopt, is corrigeren voldoende om hem helemaal áf te maken.

Soms is er iets meer nodig is om van je verhaal een duidelijke en prettig leesbare tekst te maken. Daarmee komen we op het terrein van de tekstredactie. Wanneer ik een tekst redigeer, kijk ik bijvoorbeeld naar de structuur ervan. Heeft de tekst een duidelijke kop en staart, en vormt het middendeel de logische verbinding daartussen? Lopen zinnen en alinea’s soepel en wordt consistent dezelfde aanspreekvorm (‘u’ of ‘jij’) gebruikt? En klopt de manier waarop ‘hij’ en ‘zij’ of het genderneutrale ‘die’ en ‘hen’ (en het bezittelijke voornaamwoord ‘diens’ en ‘hun’) gebruikt worden?

Door dergelijke zaken onder de loep te nemen en waar nodig aan te passen, krijgt een tekst meer pit en overtuigingskracht. Het komt bovendien de leesbaarheid ten goede, ook niet onbelangrijk. Want hoe beter je tekst gelezen wordt, hoe groter de kans dat-ie doet wat-ie moet doen en het door jou gewenste effect heeft op de lezer.

Er is eigenlijk maar één goede reden om een tekst níet te redigeren. Als er erg veel hapert, heeft repareren net als bij een wasmachine niet zo veel zin, en kun je beter een nieuwe aanschaffen. De onderdelen die nog goed zijn, kun je hergebruiken en dit proces heet dan ook heel toepasselijk ‘her-schrijven’. Een pakkende inleiding, een betere structuur, een andere toon: als redacteur haal ik alles uit de kast om jouw boodschap beter over te brengen.

Vertalen en schrijven van teksten

Een tekst vertalen is goed beschouwd hetzelfde als een tekst herschrijven, maar dan in een andere taal. Behalve handig zijn in het schrijven van teksten, moet je ook voldoende thuis zijn in een vreemde cultuur en taal (in mijn geval het Engels) om kleine nuances en eigenaardigheden te herkennen en op de juiste manier weer te geven. Zodat de uiteindelijke tekst niet alleen hetzelfde effect heeft op de lezer als het origineel, maar ook leest alsof-ie in het Nederlands werd geschreven.

Hoe korter en uitdagender de tekst, hoe meer vertalen tegen schrijven aanschurkt. Een advertentie of slogan vertalen vraagt om een flinke dosis creativiteit (daarom wordt dat ook wel 'transcreation' genoemd) en omdat smaken verschillen bedenk ik vaak meer dan één oplossing, zodat de klant iets te kiezen heeft. Bij een tekst die voor het web bedoeld is, zorg ik ervoor dat hij relevante zoektermen bevat zonder dat het geforceerd overkomt. Want je wil dat je tekst online goed gevonden kan worden, maar als de lezer al snel afhaakt, heb je daar natuurlijk weinig aan.

Een tekst die al vertaald is, kan ik ook voor je corrigeren of redigeren. Het herschrijven van teksten die al vertaald zijn, komt niet zo vaak voor. Wanneer je niet tevreden bent over een vertaling, kun je de tekst beter – en sneller – opnieuw laten vertalen. Of (zelf) een nieuwe tekst schrijven.